Rus dili qrammatikası azərbaycanlılar üçün: 6 hal cədvəli, cins və zamanlar

Rus dili qrammatikasının üç əsas mövzusu var: 6 hal (падежи), ismin cinsi (род) və feilin zamanı ilə növü (время и вид). Yaxşı xəbər: Azərbaycan dilində danışan şəxs halların nə olduğunu artıq bilir — bizim dildə də 6 hal var. Bu yazıda rus hallarını Azərbaycan dilinin halları ilə yan-yana cədvəldə, sonra cinsi və zamanları göstəririk.

Bu yazı qrammatikaya həsr olunub. Əlifba, söz ehtiyatı, CEFR səviyyələri və kurs seçimi ilə tam bələdçi: rus dili öyrənmək.

Rus dilinin 6 halı — Azərbaycan dili ilə müqayisə cədvəli

Hər rus halı öz sualına cavab verir. Cədvəldə hər halın ən yaxın Azərbaycan qarşılığı və «мама» (ana) sözü ilə nümunə var:

Fərq bundadır ki, Azərbaycan dilində şəkilçi həmişə eynidir (-ın, -a, -ı, -da, -dan), rus dilində isə hal sonluğu ismin cinsindən və son hərfindən asılıdır. Ona görə halları cinslə birlikdə öyrənmək lazımdır.

Üç cins üzrə hal sonluqları (tək hal)

Qeyd: canlı kişi cinsli isimlərdə təsirlik hal yiyəlik hal kimi olur — «Я вижу стол», amma «Я вижу брата».

Hər halın sual, sonluq və misallarla 3 səhifəlik qısa bələdçisini pulsuz yükləyə bilərsiniz: Rus dili halları — PDF.

İsmin cinsi (род): Azərbaycan dilində olmayan kateqoriya

Azərbaycan dilində «o» həm kişiyə, həm qadına, həm əşyaya aiddir. Rus dilində isə hər ismin cinsi var: kişi (он), qadın (она) və ya orta (оно). Cinsi əsasən sözün sonu göstərir:

İstisnalar azdır, amma vacibdir: папа, дедушка, мужчина «-а» ilə bitsə də kişi cinsidir. «-ь» ilə bitən sözlərin cinsini sözlə birlikdə yadda saxlayın.

Cins cümlənin hər yerində «görünür»: sifət (новый стол, новая книга, новое окно), yiyəlik əvəzliyi (мой папа, моя мама) və keçmiş zaman (он был, она была, оно было) cinsə görə dəyişir.

Feilin zamanları və növü (вид)

Rus dilində cəmi 3 zaman var: indiki, keçmiş və gələcək. Çətinlik zamanların sayında deyil, növdədir: demək olar ki, hər feilin iki forması var — qeyri-bitmiş (prosesi bildirir) və bitmiş (nəticəni bildirir).

Azərbaycan dilindəki «oxuyurdum» və «oxudum» fərqi rus növlərinə təxminən uyğun gəlir: biri prosesi, digəri nəticəni göstərir. İndiki zamanda feil şəxsə görə dəyişir — bizim dildəki şəxs şəkilçiləri kimi: я читаю, ты читаешь, он/она читает, мы читаем, вы читаете, они читают.

Azərbaycan dilində danışanların ən çox etdiyi 5 səhv

1. Cinsi qarışdırmaq. «Моя папа» yox, «мой папа»; «она был» yox, «она была».
2. Ön sözdən sonra adlıq hal. «Я иду в школа» yox, «в школу»; «Я в школа» yox, «в школе». Ön söz həmişə hal tələb edir.
3. Feili cümlənin sonuna qoymaq. Azərbaycan dilində feil sondadır, rus dilində neytral söz sırası «kim — nə edir — nəyi»: «Я читаю книгу».
4. «Məndə var» əvəzinə «я имею». Rus dilində bu, bizim konstruksiyaya çox yaxındır: «Məndə kitab var» = «У меня есть книга».
5. Növü səhv seçmək. Nəticəni soruşanda bitmiş növ lazımdır: «Ты сделал домашнее задание?» (etdin? bitirdin?), prosesi deyəndə — qeyri-bitmiş: «Вчера я весь вечер делал домашнее задание».

Qrammatikanı necə öyrənmək daha asandır

Hallar cədvəli əzbərlənəndə real danışıqda işə düşmür. İşləyən üsul: hər halı ayrıca, təxminən 2 həftə hazır ifadələrlə (у меня есть…, я иду в…, я думаю о…) məşq etmək və hər gün 3–5 cümlə yazmaq. Gündəlik plan: evdə rus dili öyrənmək. Danışıq üçün 30 günlük plan: rus dilində danışıq — 30 gün. Dərsliklər: rus dili öyrənmək üçün 8 kitab.

Inlingua Baku-da qrammatika necə öyrədilir

Inlingua metodu 1968-ci ildən istifadə olunur; Inlingua Baku 2018-ci ildən işləyir və ISO 21001:2018 üzrə sertifikatlaşdırılıb. Dərs ilk dəqiqədən rus dilində gedir: tələbə əvvəl formanı eşidir və işlədir, qaydanı sonra sistemləşdirir — uşağın ana dilini öyrəndiyi ardıcıllıqla. Hallar və növ kimi mövzularda bu, cədvəl əzbərləməkdən daha sürətli nəticə verir, çünki müəllim səhvi elə danışıq zamanı düzəldir.

Kurslar, səviyyələr və formatlar: Bakıda rus dili kursları · Ümumi rus dili (A1–C2).

Tez-tez verilən suallar

Rus dilində neçə hal var?

Rus dilində 6 hal var: именительный, родительный, дательный, винительный, творительный və предложный. Onlardan dördü Azərbaycan dilinin adlıq, yiyəlik, yönlük və təsirlik hallarına uyğundur, творительный «ilə», предложный isə «haqqında» və yerlik hala yaxındır.

Rus dili qrammatikası azərbaycanlılar üçün çətindirmi?

Hal anlayışı tanışdır, çünki Azərbaycan dilində də 6 hal var. Ən çətin hissə ismin cinsi və feilin növüdür — bu kateqoriyalar Azərbaycan dilində yoxdur, ona görə ilk aylarda onlara xüsusi diqqət lazımdır.

Rus dilində neçə zaman var?

Üç zaman var: indiki, keçmiş və gələcək. Bundan əlavə, feilin iki növü var — qeyri-bitmiş (proses) və bitmiş (nəticə). Bitmiş növün indiki zamanı yoxdur, onun forması gələcək zamanı bildirir: прочитаю — oxuyub bitirəcəyəm.

Rus ismin cinsini necə müəyyən etmək olar?

Sona baxın: samit və -й ilə bitənlər adətən kişi cinsi, -а və -я ilə bitənlər qadın cinsi, -о, -е və -мя ilə bitənlər orta cinsdir. -ь ilə bitən sözlərin cinsini sözlə birlikdə yadda saxlamaq lazımdır.

Rus dilinin hallarını nə qədər vaxta öyrənmək olar?

Hər halı təxminən 2 həftə ayrıca məşq etməklə 6 hal təxminən 3 aya avtomatlaşır. Bunun üçün müntəzəm danışıq praktikası və səhvləri düzəldən müəllim lazımdır.